Krzysztof RYBARCZYK
Wprowadzenie Paradygmat obiektowości opiera się na pojęciu obiektu jako autonomicznej jednostki, reprezentującej rzecz ze świata rzeczywistego, która zawiera wszystkie informacje niezbędne do działania zgodnie z przypisanym do niej zakresem funkcjonalności. Analiza obiektowa oraz programowanie obiektowe wykorzystują obiekty jako zasadnicze, najprostsze elementy dekompozycji problemu (Coad i Yourdon, 1990; Coad i Yourdon, 1991; Martin, 1993; Yourdon i Argila, 2000).
Od końca lat 80. obiektowość jako metoda analizy systemów oraz tworzenia oprogramowania zdobywa coraz większe znaczenie. Główne jej zalety to: - zgodność struktury modelu z problemem, do rozwiązywania którego zostaje stworzony - obiekty są bowiem odbiciem pojęć istniejących w rzeczywistości,
- możliwość bezpośredniego wykorzystania wyników analizy obiektowej do projektowania aplikacji i programowania, które także wykorzystują podejście obiektowe,
- możliwość wielokrotnego użycia raz zdefiniowanego obiektu, zarówno dla celów analizy, jak programowania.
Wśród postulowanych cech nowoczesnych systemów rachunku kosztów można wyróżnić: - odzwierciedlenie elementów tworzących rzeczywistość, które podlegają zarządzaniu w organizacji, oraz relacji między tymi elementami,
- elastyczność, umożliwiającą wielowariantowe analizy,
- adaptacyjność, polegającą na ciągłym doskonaleniu i przystosowywaniu modelu do zmian w otoczeniu i potrzebach zarządzających.
Wydaje się, że podejście obiektowe pozwala na spełnienie tych postulatów. Natomiast metodologią rachunku kosztów, która umożliwi realizację podejścia obiektowego jest rachunek kosztów działań (ang. activity based costing, ABC). Jest to najlepiej opisane narzędzie kalkulacji kosztów, które oparte jest na modelowaniu procesów (działań) w organizacji, przypisaniu do nich zasobów zużywanych w tych procesach oraz określaniu odbiorców, na rzecz których wykonywane są procesy i zużywane są zasoby (takich jak: produkty, klienci, dostawcy itp.). Podsumowanie Do zarządzania organizacją niezbędna jest informacja o kosztach, które można możliwie najpełniej powiązać z poszczególnymi obiektami, takimi jak: - zasoby, np. pracownicy, maszyny i urządzenia, powierzchnia,
- procesy, działania, operacje,
- produkty, zarówno obecnie wytwarzane, jak przyszłe,
- klienci, kanały dystrybucji, segmenty rynku,
- cykl życia produktu lub klienta,
- dostawcy, kooperanci,
- projekty, np. z zakresu prac badawczych i restrukturyzacyjnych,
- jednostki organizacyjne w ramach przedsiębiorstwa.
Obiekty zarządzania wyznaczają zatem bardzo szeroki zakres potencjalnych obiektów kalkulacji kosztów. Określają także szerokie cele tworzenia obiektowego modelu kosztów: od odwzorowania obiektów reprezentujących elementy rzeczywistości oraz powiązań między nimi, poprzez poszukiwanie możliwości zmiany cech obiektów (tutaj: wzrost efektywności kosztowej), po tworzenie nowych powiązań między obiektami oraz wyznaczanie nowych obiektów. Do realizacja tych celów niezbędne jest przyjęcie zarówno odpowiednich metod kalkulacji kosztów, jak i narzędzi z dziedziny analizy systemów oraz inżynierii systemów informatycznych. Obiektowy rachunek kosztów działań stanowi koncepcję integrującą obszar rachunkowości i systemów informatycznych w celu budowy złożonego sytemu informacyjnego dla zarządzających. Bibiografia: - Booch G., 1991, Object oriented design, The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc., Redwood City.
- Coad P. and Yourdon E., 1990, Object-oriented analysis, 2nd ed., Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ.
- Coad P. and Yourdon E., 1991, Object-oriented design, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ.
- Cooper R., 1990, Cost classification in unit-based and activity-based manufacturing cost systems, Journal of Cost Management, Vol. 4 No. 3, s. 4-14.
- Cooper R., Kaplan R.S., 1998, The promise - and peril - of integrated cost systems, Harvard Business Review, July-August, s. 109-119.
- Cooper R., Kaplan R.S., 1992, Activity-based systems: measuring the costs of resource usage, Accounting Horizons, Sept., s. 1-13.
- Kaplan R.S., 1994, Flexible budgeting in an activity-based costing framework, Accounting Horizons, June, s. 104-109.
- Kaplan R.S. and Cooper R., 1998, Cost and effect: using integrated systems to drive profitability and performance, Harvard Business School Press, Boston.
- Kasprzycka A., 2001, ABC+. System obsługi rachunku planowanych kosztów działań. Podręcznik użytkownika, MAC-INFO, Warszawa.
- Martin J., 1993, Principles o object-oriented analysis and design, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ.
- Olesiński J., 2001, "Ekonomia informacji", PWE, Warszawa.
- Shalloway A., Trott J.R., 2002, Projektowanie zorientowane obiektowo: wzorce projektowe, Wyd. Helion, Gliwice.
- Shank J., Govindarajan V., 1993, Strategic cost management: the new tool for competitive advantage, Free Press, New York.
- Sless A., Arzi Y., Sipper D., 1999, Object based information modelling of CIM systems, International Journal of Agile
- Management Systems, nr. 1/3, s. 138-149.
- Stefanowicz B., 1997, Informacyjne systemy zarządzania, SGH, Warszawa.
- Świderska G.K., Pielaszek M., Rybarczyk K., 2003, An object-oriented approach to ABC systems, Referat na EAA Annual Conference, Sevilla.
- Świderska G.K. (red.), 2002, "Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów", t. I/II, MAC/Difin, Warszawa.
- Świderska G.K., Rybarczyk K., Pielaszek M., 2002, Obiektowy rachunek kosztów, Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości, tom 8(64), s. 223-228.
- Wang, S., 1994, OO modeling of business processes, Information System Management, Spring, s. 36-43.
- Yourdon E., Argila C., 2000, Analiza obiektowa i projektowanie: przykłady zastosowań, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa.
|
